Zeydî-Mu?tezilî Düşüncede Terimler:İbn Şervîn’in ?a???i?u’l-eşyâ? Risâlesinin Tahkiki ve Tercümesi
Küçük Resim Yok
Tarih
2021
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Erken dönemlere dayanan Zeydî-Mu?tezilî etkileşimi, Büveyhî veziri Sâhib b. Abbâd’ın K?dî Abdülcebbâr’ı Rey’e davet etmesi ve burada Hazar Zeydîleri’nden birçok âlimin K?dî’den ders alması üzerine artmıştır. K?dî Abdülcebbâr’ın öğrencileri arasında zikredilen ve Zeydî-Mu?tezilî düşünürlerden kabul edilen İbn Şervîn de bu isimlerden bir tanesidir. Kelâm ve fıkıh alanında telifâtı bulunan İbn Şervîn’in eserleri, Hazar sınırları içerisinde kalmamış, Yemen Zeydîleri’ne kadar ulaşmıştır. Bu eserlerden birisi de ?a???i?u’l-eşyâ?’dır. Bu risâle, Eş?arî kelâm geleneğinin aksine Mu?tezile literatüründe kelâmî kavramların tanımları ile ilgili eserlerin fazla olmaması ve -bilindiği kadarıyla- günümüze ulaşmaması dikkate alındığında, özellikle Zeydî-Mu?tezilî kelâmındaki temel terimlerin ve Behşemiyye’nin Zeydî düşünceye etkilerinin daha iyi anlaşılması noktasında bir kılavuz görevi ifa etmektedir. Günümüze kadar ulaştığı bilinen ve Yemen’de bulunan tek yazma nüsha ile daha önceden yapılan bir neşirden hareketle tahkik ve tercümesi yapılan bu eser, bir yandan Zeydî-Mu?tezilî düşüncenin kelâm, fıkıh, cedel, münazara, mezhepler tarihi disiplinlerine dair bakış açısını anlama hususunda önemi hâiz iken, diğer yandan da hâlâ girift bir mesele olarak bilinen a?vâl teorisine dair kullanılan terimlerin anlaşılması hususunda yardımcı bir kaynaktır. İbn Şervîn, ?a???i?u’l-eşyâ?’sında; cevher, araz, çizgi, yüzey, mekân gibi kozmolojiye; mevcûd, ma?dûm, muhdes gibi ontolojiye; ilim, itikad, cehl, zan, şek, zorunlu ve iktisabî bilgi gibi epistemolojiye; delil, medlûl, münazara ve cedel gibi metodolojiye; sünnet, farz, mendub, illet, emir-nehiy, umum-husus gibi fıkıh ilmine; adliyye, mücbir ve kaderî gibi mezhepler tarihine ilişkin kavramlar ile Mu?tezilî öğretilerden tevhid gibi ilâhiyyâta; va?d-va?îd, hasen ve kabih fiiller, zorunlu ve ihtiyarî fiiller, lütuf, ivaz, tövbe, büyük ve küçük günah gibi adâlete; zât sıfatı, muktezî, muktezâ, musahhih, illet gibi ahvâl teorisine ilişkin toplamda 150 küsur terimi izah etmektedir. “Tanım”a karşılık gelen ?ad ve bununla bir arada kullandığı ?a???at kelimelerini, konu edindiği şeyi efrâdını câmi? a?yârını mâni? biçimde izah eden İbn Şervîn; ilim, kudret, hayy, kelâm, mütekellim, bâk? vb. kavramları bu ilke doğrultusunda hem Allah Teâlâ hem de insan için kullanımı mümkün olacak bir şekilde tanımlamaktadır. Bu tanımlamaları yaparken şiirler, dildeki kullanımlar ve âyetler ile istidlâlde bulunan İbn Şervîn, eserinin sonunda isimleri dilsel, şer?î ve vaz?î olmak üzere üç kısma ayırmakta ve özellikle mecâz ile hakikatin kısımları hakkında detaylı bilgilere yer vermektedir. Fıkıh usûlünün konuları içerisinde yer alan emir sıygasının ifade ettiği anlamlar üzerinde örneklerle açıklamada bulunulması ise eserin dikkat çeken bir diğer yönüdür.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Tarih, Din Bilimi, Kültürel Çalışmalar, Beşeri Bilimler, Zeydiyye, Mu?tezile, Behşemiyye, Tanım, Kelâm, Fıkıh, Terim
Kaynak
Kader
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
19
Sayı
2
